Workshop: Học Cách Đọc
làm bạn với sách và biến sách thành đồng minh số một của bạn mãi mãi
Chào bạn,
Đây là bản tin tuần của Đông Labs, nơi Tiên chia sẻ với bạn những kiến thức về khoa học hành vi, khoa học thần kinh, và tâm lý học ứng dụng để giúp bạn thiết kế một cuộc đời hạnh phúc, ý nghĩa, và sáng tạo. Trong bản tin hôm nay, mình sẽ kể với bạn về một sự kiện đặc biệt sắp tới mà mình đã hứa hẹn từ đầu năm đến giờ, và cũng đã ấp ủ còn lâu hơn thế. Nhưng trước khi nói về sự kiện đó, mình muốn kể cho bạn nghe hai câu chuyện, đều xảy ra trong tháng 7.
I. Câu chuyện thứ nhất
Ngày 15 tháng 7 năm 2026, Vương Kế Bình được trao Giải thưởng Văn học Lỗ Tấn lần thứ 9 cho hạng mục thơ ca với tập thơ Bay Thấp.
Điều đáng nói là, ông là một shipper.
Chúng ta ít khi hình dung hình ảnh một nhà văn như vậy. Ông không có thư viện đại học để tra cứu hàng chục tựa sách báo mỗi tuần, không có những chuyến bay giao lưu học thuật quốc tế, cũng chẳng có một góc bàn yên tĩnh để ngồi viết mỗi ngày, hoặc một cuộc sống với những trải nghiệm mới mẻ kịch tính. Bàn làm việc của ông là yên xe máy, studio của ông là nắng mưa gió tuyết, còn cảm hứng sáng tác của ông là những ngày mưu sinh bất tuyệt.
Vậy ông đọc và viết bằng cách nào?
Ông bắt đầu đọc ở một tiệm sách cho mượn đọc miễn phí từ hồi ông làm thợ xây khi chưa đầy 20 tuổi. Ông viết vào những phút dừng chân giữa các chuyến giao hàng trong ngày hoặc vào ban đêm khi đã xong việc.
Giải thưởng được trao cho một tập thơ, nhưng đằng sau đó là hơn 6000 bài thơ được viết trong gần 40 năm. Tính ra, trung bình cứ 2 ngày thì ông viết xong một bài thơ.
II. Câu chuyện thứ hai
Tối ngày 20 tháng 7 năm 2026, bé Ni, 2 tuổi 4 tháng 20 ngày, thỏ thẻ hỏi bà nội:
Ni: Tình yêu là gì, bà nội biết không?
Bà nội: Bà nội không biết... Tình yêu là gì vậy con?
Ni: Là bà nội đút Ni ăn cơm, là bà nội ru Ni ngủ...
Bà nội: Vậy tình yêu của ông nội là gì?
Ni: Là ông nội cho Ni uống thuốc, là ông nội làm cầu tuột cho Ni chơi...
Bà nội: Vậy còn tình yêu của cô Hai là gì?
Ni: Là cô Hai đọc sách cho Ni…
Hoá ra, trong một cuốn sách mình từng đọc cho Ni cách đây vài tháng, có một câu chuyện y hệt: một em bé hỏi mẹ tình yêu là gì, người mẹ không trả lời, để em bé tự quan sát và cảm nhận. Câu trả lời của Ni không giống với câu trả lời của em bé trong truyện. Cái bé nhớ duy nhất là ý nghĩa của khái niệm tình yêu và những gì đại diện cho tình yêu trong cuộc sống thực của bé.
Có lẽ, người lớn không học nhanh như trẻ con, đặc biệt là trong vấn đề ngôn ngữ. Tuy nhiên, mục đích thực sự của việc đọc ở người lớn có lẽ không khác gì với cách mà Ni đã học về tình yêu qua một câu chuyện kể. Đọc không chỉ là hấp thụ thông tin, mà là năng lực tư duy trừu tượng bằng khái niệm và ý tưởng, óc phân tích, giải quyết vấn đề, và nuôi dưỡng lòng thấu cảm. Trong thời đại quá tải thông tin, đọc buộc ta chậm lại để rèn tư duy, thay vì để truyền thông và thuật toán dẫn dắt suy nghĩ của mình.
Hai câu chuyện, hai con người ở hai đầu cuộc đời. Một già, một trẻ.
Một người, phải nghỉ học từ tuổi 14 để mưu sinh, nhưng mỗi ngày đều nuôi dưỡng tình yêu với chữ nghĩa, vượt qua muôn nỗi cơm áo gạo tiền. Đổi lại, người ấy được chữ nghĩa báo đáp bằng cách nâng đỡ tâm hồn để nó không già đi theo thân thể thịt da.
Một người đang ở trong giai đoạn bùng nổ về phát triển ngôn ngữ và còn rất nhiều tiềm năng tuyệt vời trước mắt, nhưng đồng thời đang đứng trước một giai đoạn đầy thử thách khắc nghiệt: thời đại quá tải thông tin và kỷ nguyên hậu chữ nghĩa.
Kỷ nguyên hậu chữ nghĩa (post literate age) là từ dùng để chỉ thời đại mà con người tiêu thụ thông tin hoàn toàn hoặc chủ yếu bằng các hình thức phi văn bản như video hay hình ảnh, thay vì bằng cách đọc sách báo.
Song song với việc con người đọc ít đi, thì có một thực tế khác đang diễn ra đó là việc đại học dần trở nên đại trà, thậm chí bằng thạc sĩ cũng bắt đầu phổ biến. Cái từng là lợi thế cạnh tranh - văn bằng, chứng chỉ - giờ không còn là điều làm nên khác biệt. Và AI thì đã có thể làm rất nhiều việc, làm rất tốt, bao gồm cả đọc, và viết.
Vậy điều gì thực sự giúp chúng ta không bị thay thế, nếu bằng cấp chỉ còn là điều kiện cần? Điều gì cho ta quyền cảm thấy bản thân vẫn đang làm chủ tư duy của chính mình, khi mà AI luôn sẵn sàng làm thay?
Theo mình, câu trả lời là đọc.
Nếu biết chữ từng là mục tiêu quốc gia mà các chính phủ theo đuổi cho toàn dân, thì đọc sâu, ngày nay, là hành trình mỗi người phải tự khởi xướng cho chính mình.
Mặc lòng, đọc sách không đảm bảo làm cho ta giỏi giang, giàu có, hoặc ưu việt hơn người khác. Nhưng nếu không đọc, ta chắc chắn sẽ mất đi một phương tiện quan trọng để nghĩ thông, cảm sâu, và sống đầy. Và đọc tốn của bạn rất ít, nếu đem so với một khoá học, một chuyến du lịch, một kỳ nghỉ dưỡng, đọc sách rẻ hơn nhiều. Mình không nói đọc có thể thay thế trải nghiệm thực tế, mà là: Đọc cho bạn một công cụ sẵn có, để giữ tâm trí mình sáng suốt và hạnh phúc mỗi ngày mà không cần chờ đến kỳ nghỉ hoặc một khoá học đắt tiền tiếp theo.
Nhưng điều gì sẽ xảy ra nếu bạn liên tục thay thế một loại hành động (đọc một từ) bằng một loại hành động khác (xem một Reel trên Instagram)? Một trong những phát hiện vững chắc nhất của khoa học thần kinh là: bộ não con người sẽ thành thạo chính điều nó luyện tập. Nếu ta lấp đầy thời gian của mình bằng những video ngắn thay vì sách vở, kỹ năng đọc của ta sẽ thoái hoá. Ta có ít kiến thức nền hơn để hỗ trợ việc hiểu. Không có nguy cơ mù chữ hàng loạt một cách đột ngột, nhưng những kỹ năng nhận thức phức tạp mà việc đọc bồi đắp nên sẽ bắt đầu suy yếu dần. Thư viện trong tâm trí, vì thế, rơi vào cảnh hoang phế.
(Trích đoạn từ bài tiểu luận The Age of Reading is Over trên tờ The Atlantic đăng cách đây hai tuần)
Bây giờ, hãy cùng làm một khảo sát nhỏ về thói quen đọc của bạn. Có khi nào bạn từng thấy mình trong những tình huống sau:
Bạn mua nhiều sách, lưu hàng trăm bài viết hay, nhưng cuối cùng chỉ đọc lướt qua hoặc để mốc meo trên kệ.
Bạn bắt đầu đọc một cuốn sách với đầy hứng khởi, nhưng chỉ sau vài chương là thấy nản lòng, buồn ngủ và bỏ dở.
Bạn đọc xong một cuốn sách hay, nhưng chỉ vài ngày sau, bạn chẳng còn đọng lại trong đầu điều gì ngoài một cảm giác chung chung là “sách hay lắm”.
Bạn muốn học hỏi từ những người đi trước qua sách vở, nhưng không biết làm sao để biến những con chữ khô khan thành kiến thức áp dụng được vào đời thực.
Bạn cảm thấy việc đọc sách giống như một nghĩa vụ phải hoàn thành hơn là một niềm vui hay một sự khám phá.
Bạn có nhiều sách muốn đọc nhưng thời gian mỗi ngày lại ít ỏi, khiến bạn thường mang cảm giác chán nản vì mình không thể đọc nhanh hơn.
Bước đầu tiên trong giải quyết vấn đề là nhận ra nó. Bạn gật đầu với bao nhiêu câu trên? Nếu bạn có ít nhất một triệu chứng được mô tả, thì có lẽ bạn đang có một mối quan hệ mập mờ với sách. Bạn vừa yêu sách, tin rằng sách là đồng minh mà bạn nên có, nhưng đồng thời bạn cũng ghét sách, vì nó chỉ mang lại toàn khổ sở và chán chường. Và mình có một tin vui muốn thông báo với bạn…
Sắp tới, Đông Labs sẽ tổ chức buổi hai workshop với nhan đề “ Học Cách Đọc” vào tối ngày 15/8 (online) và sáng 22/8 (offline). Workshop sẽ cung cấp cho bạn những nguyên lý cốt lõi về cách đọc sách hiệu quả dựa vào các nghiên cứu về tâm lý nhận thức, tâm lý học hành vi, và khoa học thần kinh. Các nguyên lý này được triển khai thành bốn bước thực hành đơn giản nhưng mạnh mẽ để giúp bạn:
Vượt qua cảm giác nặng nề, ngán ngẩm mỗi khi nghĩ đến việc phải đọc
Tìm lại động lực tự thân và niềm vui với việc đọc, thay vì áp lực phải đọc
Thiết lập lịch trình và nhịp độ đọc riêng tuỳ theo nhu cầu và mục tiêu của bạn
Chuyển hoá điều bạn đọc thành tri thức tự thân của bạn, thông qua ghi chép, chiêm nghiệm, và thực hành, nhằm phục vụ cho những dự án và lĩnh vực có ý nghĩa với bạn
Workshop này dành cho ai?
Workshop này là dành cho bạn nếu…
Bạn vật lộn để duy trì thói quen đọc sách, thường đọc xong rồi quên hoặc không biết cách giữ lại những điều tâm đắc, workshop này sẽ giúp bạn tìm lại niềm vui và sự đều đặn trong việc đọc và tích luỹ kiến thức từ sách.
Bạn đã đọc rất nhiều nhưng vẫn thấy rời rạc, thiếu hệ thống, bạn sẽ học được cách kết nối các trang sách lại với nhau để phục vụ cho tư duy và sáng tạo.
Dù bạn ở đâu trên hành trình, bạn cũng đang ở đúng chỗ, bởi vì cộng đồng những người thực hành đa dạng từ mọi cấp độ sẽ ở đó để học và hành cùng nhau. Nếu bạn thích đọc sâu và học cách đọc cùng nhau thay vì tự mày mò một mình, thì workshop này dành cho bạn.
Nếu bạn muốn thay đổi mối quan hệ của bạn với sách một lần và mãi mãi:
…từ áp lực thành niềm vui
…từ chán chường thành kích thích
…từ quan hệ mập mờ thành đồng minh số một
…thì rất mong được gặp bạn tại workshop.
TB: Như một lời tri âm đối với các bạn đọc đã ủng hộ Đông Labs bằng cách trở thành paid subscribers, và cũng là đền bù cho sự vắng mặt trong 3 tháng qua của Tiên trên blog này, mình trân trọng mời bạn tham gia workshop online và offline. Bạn được miễn phí vé tham gia nếu đăng kí event online và chỉ cần góp một khoản phí nhỏ cho nước uống và địa điểm nếu đăng kí event offline. Tất cả active members của Đông Labs Community đều được miễn phí vé workshop online. Thông tin chi tiết về cách đăng kí ở trong link trên nha.